Whois geçmişi sorgulama, bir domainin kayıt kayıtlarının zaman içinde nasıl değiştiğine bakmaktır: kayıt tarihi, kayıt firması, ad sunucuları ve durum kodları. 2018'den beri çoğu sahip bilgisi gizlendiği için "domain kimin" sorusunun cevabı genelde isim olarak çıkmaz. Ama tarihler, kayıt firması ve ad sunucusu değişimleri, domainin el değiştirip değiştirmediğini ve hatta boşa düşüp yeniden kaydedilip kaydedilmediğini anlatmaya yeter.
Whois geçmişi nedir
Whois (ve onun yeni nesli RDAP), bir domain için kayıt kurumunda ve kayıt firmasında tutulan bilgileri gösteren sorgu sistemi. Tek bir sorgu o anki durumu gösterir. Whois geçmişi ise bu kayıtların farklı zamanlardaki kopyalarının bir arada tutulması: bugün gördüğünle üç yıl önce görünenin yan yana.
Geçmişi sunan kamusal bir arşiv yok. Whois verisinin tarihsel kopyalarını bazı üçüncü taraf servisler kendi toplama sistemleriyle tutuyor. Yani "whois geçmişi" aslında o servisin elindeki anlık görüntüler. Bu görüntüler her tarihte tam olmayabilir, tıpkı arşiv sitelerindeki örnekler gibi.
Gizlilik sonrası ne görülebiliyor
GDPR sonrasında kayıt firmaları sahip adı, adresi, telefonu ve e-postayı büyük ölçüde gizlemeye başladı. Bu yüzden 2018'den beri domain eski sahibi diye bir isim bulmak çoğu zaman mümkün değil. Eski kayıtlarda sahip bilgisi görünebilir, ama bunlar gizlilik öncesi tarihlere ait olabilir ve güncel olmayabilir.
Gizlilik sonrasında da görünmeye devam edenler şunlar:
- Kayıt tarihi (creation date) ve son güncelleme tarihi
- Bitiş tarihi (expiration date)
- Kayıt firması (registrar)
- Ad sunucuları (nameserver)
- Durum kodları, örneğin
redemptionPeriodveyapendingDelete. Anlamlarını whois durum kodları yazısında bulabilirsin.
Yani kişiyi göremesen de domainin hayat hikâyesinin iskeleti hâlâ okunabiliyor. Bir domaine ne olduğunu anlamak için çoğu zaman kimin sahip olduğundan çok, ne zaman ve nasıl değiştiği önemli.
Kayıt tarihi sıfırlanmış mı: düşüp yeniden alınma
Whois geçmişinde bakacağın en değerli tek şey kayıt tarihi. Bir domain süresi dolup sistemden silindiğinde (yenileme süresi, kurtarma dönemi ve silinme bekleme aşaması, yani PendingDelete bittikten sonra) kayıt kurumundan tamamen kalkar. Sonra biri yeniden kaydederse, kayıt tarihi o günün tarihi olur.
Bu şu anlama geliyor: domain eskiden 2009'da kaydedilmişse ve bugün kayıt tarihi geçen yılı gösteriyorsa, domain bir noktada boşa düşmüş ve yeniden kaydedilmiş. Yaşı gerçekten eski değil, sadece adı eski.
Kontrol yöntemi basit:
- Güncel whois veya RDAP sorgusunda kayıt tarihine bak.
- Wayback Machine'de domainin ilk arşiv kaydının tarihine bak.
- Arşivdeki ilk kayıt, whois kayıt tarihinden çok daha eskiyse domain düşüp yeniden alınmıştır.
Bu fark bir sorun değil, bir bilgi. Düşüp yeniden alınmış domain, eski sahibin bağlantısının kopmuş olduğunu, bazen içeriğin de başka biri tarafından değiştirildiğini gösterir. Ardından hangi içerikle yeniden açıldığını arşivde okuman gerekir. Bu yöntem için Wayback Machine rehberi işine yarar.
Bir de şunu unutma: yeni kaydedilen veya yeni transfer edilen bir gTLD domain tipik olarak 60 gün boyunca başka bir kayıt firmasına transfer edilemeyecek şekilde kilitli olur. Yakın tarihli bir kayıt tarihi görüyorsan, bu da kilidin devrede olabileceği anlamına gelir.
Kayıt firması ve ad sunucusu değişimleri ne anlatır
Whois geçmişinde sık sık kayıt firması ve ad sunucusu değişimleri görürsün. Bunlar tek başına kötü bir şey değil, ama bağlamla birlikte okununca bilgi veriyor.
| Değişim | Olası anlamı | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Kayıt firması değişti | Sahip domaini başka firmaya transfer etmiş olabilir veya domain boşa düşüp yeni biri farklı firmadan kaydetmiş olabilir | Kayıt tarihine bak, sıfırlanmış mı kontrol et |
| Ad sunucuları park servisine döndü | Domain bir süre park edilmiş, yani aktif site yayınlanmıyor olabilir | Arşivde o dönemde içerik olup olmadığına bak |
| Ad sunucuları sık sık değişiyor | Domain sürekli el değiştiriyor veya hosting arası geçiş yapıyor olabilir | Arşivde konu ve dil değişimi var mı kontrol et |
| Ad sunucuları bir hosting firmasına geçti | Yeni bir site yayına girmiş olabilir | Arşivde o tarihten sonraki içeriği oku |
Park edilmiş dönemlerin ve arşiv boşluklarının ne kadar sorun olduğunu ayrı bir yazıda ele alıyoruz. Kısacası uzun bir park dönemi tek başına sorun değildir, ama sonrasında içeriğin hâlâ aynı konuda devam edip etmediğine bakmak gerekir.
Ücretsiz ve ücretli kaynaklar
Ücretsiz:
- ICANN'in kendi sorgu aracı ve RDAP üzerinden güncel kayıt bilgisi. Güncel tarihleri, kayıt firmasını, ad sunucularını ve durum kodlarını gösterir.
- Wayback Machine (web.archive.org): ücretsiz, yıllara göre takvim görünümü sunar. Whois verisini değil içeriği gösterir, ama sahip değişimini içerikle birlikte okumak için şart.
Ücretli:
- Tarihsel whois kopyalarını tutan üçüncü taraf servisler. Hangi tarihlerde ne kadar veri sakladıkları ve fiyatları servise göre değişir, kendi sitelerinden kontrol et. Gizlilik sonrası dönemlerde sahip adı yine de görünmeyebileceğini bilerek karar ver.
Çoğu pratik amaç için ücretsiz kaynaklar yeterli. Güncel whois ile Wayback Machine'i birlikte okumak, el değişimini tespit etmek için çoğu zaman yetiyor. Bir domaini almadan önce yapacağın diğer geçmiş kontrollerini domain geçmişi sorgulama rehberinde bulabilirsin.
Sahip değişimini arşivle birlikte okumak
Whois tek başına bir domainin ne yaptığını söylemez. Asıl bilgi, whois'taki değişimle arşivdeki içerik değişimini yan yana koyduğunda ortaya çıkar.
Şöyle bir örnek düşün: Whois'ta kayıt tarihi geçen yıla ait ve kayıt firması değişmiş. Arşivde ise 2012'den beri bir yemek blogu var, geçen yıldan sonra sayfa başlıkları başka bir dile geçmiş ve konu kumara dönmüş. Bu bir devralma örneği. Domain boşa düşmüş, biri ucuza kaydetmiş ve eski domainin gücünü başka bir amaçla kullanmış. Böyle bir domaini almak, eski konuya yeniden hayat vermek değil, başkasının bıraktığı spam izini miras almak demek. Bunun nasıl göründüğünü spam geçmişi işaretleri ve dil değişimi yazılarında örnekleriyle okuyabilirsin.
Tersi de olur: kayıt tarihi sıfırlanmış, ama arşivde konu ve dil tutarlı kalmış. Bu, domainin yeni sahibi tarafından da aynı çizgide sürdürüldüğünü gösterir ve çoğu zaman daha az endişe verici.
hunter.domains bu okumayı senin için yapıyor. Taranan her domainin Wayback Machine geçmişi yıllara yayılarak (ilk yıl, orta ve son iki yıl) okunuyor, sayfa başlıkları, yazı dili ve içerik karşılaştırılıyor. Konu ve dil birlikte değişmiş, yani el değiştirmiş domainler eleniyor. Nasıl çalıştığını nasıl çalışır sayfasında görebilirsin, adaylara ise güncel expired domain listesinden bakabilirsin. Şu sınırı da açıkça belirtelim: kısa süreli bir spam dönemi arşiv örnekleri arasına düşüp kaçabilir.
Sık sorulan sorular
Domainin önceki sahibi öğrenilir mi?
Çoğu zaman hayır. 2018'den beri çoğu sahip bilgisi gizleniyor. Eski, gizlilik öncesi kayıtlarda isim görünebilir, ama güncel olmayabilir. Kişiyi bulmak yerine kayıt tarihi, kayıt firması ve ad sunucusu değişimlerinden domainin el değiştirip değiştirmediğini anla.
Whois geçmişi ücretsiz mi?
Güncel whois ve RDAP bilgisi ücretsiz. Tarihsel kopyaları tutan servisler ise genelde ücretli veya sınırlı ücretsiz sorgu sunuyor, fiyatlar servise göre değişir. Geçmiş içeriği ise Wayback Machine'den ücretsiz okuyabilirsin.
Kayıt tarihi neden önemli?
Domain boşa düşüp yeniden kaydedildiğinde kayıt tarihi sıfırlanır. Whois'taki tarih ile arşivdeki ilk kaydın tarihi arasında büyük fark varsa domain düşmüş demektir. Bu da domainin gerçek yaşının görünenden farklı olabileceği anlamına gelir.
