Wayback Machine nasıl kullanılır sorusunun kısa cevabı şu: web.archive.org adresine domaini yaz, takvim görünümünde kayıtlı yılları gör, birkaç yıldan örnek kayıt aç ve sayfanın başlığına, diline ve konusuna bak. Bu yöntemle bir expired domainin geçmişte ne olduğunu, el değiştirip değiştirmediğini ve spam bulaşıp bulaşmadığını ücretsiz anlayabilirsin. Aşağıda adımları sırayla, nelere dikkat edeceğinle birlikte anlatıyorum.
Wayback Machine nedir, veriyi nasıl toplar
Wayback Machine, Internet Archive’ın web sayfalarını zaman içinde saklayan arşividir. İnsanlar buna “web archive” de der, “sitenin eski hali” diye de arar. Yapılan iş aynıdır: bir adresin geçmişte nasıl göründüğüne bakmak. Kayıt almak ve kayıtları görüntülemek için ücretli bir üyeliğe ihtiyacın yok.
Arşiv bir siteyi her gün düzenli olarak kopyalamaz. Otomatik tarayıcılar bir sayfayı bazen gün içinde birkaç kez, bazen aylarca hiç ziyaret etmez. Bunun dışında kullanıcılar da bir sayfanın kaydını elle tetikleyebilir. Ortaya çıkan her kayda “capture” (arşiv kaydı) diyoruz.
Buradan önemli bir sonuç çıkıyor: kayıtlar bir örneklemdir, eksiksiz bir film değildir. Kayıt görmediğin bir dönemde sitenin ne yaptığını bilemezsin. Bunu aklında tut, çünkü yorumlarının tamamı bu sınırın içinde kalır.
Takvim görünümünü okumak: yıllar, yoğunluk, boşluklar
Başlamak için web.archive.org adresini aç ve domaini arama kutusuna yaz. Karşına zaman çizelgesi ve takvim gelir. Üstteki çizelgede yıllar, altındaki takvimde seçtiğin yılın günleri görünür. Kayıt alınmış günler takvimde işaretlidir ve o güne tıklayınca o günün kayıtları listelenir.
Takvime bakarken üç şeyi oku.
- Yıl dağılımı: Domain hangi yıldan itibaren arşivde var? Kayıtlar düzenli mi, yoksa tek bir yıla mı yığılmış?
- Yoğunluk: Çok kayıtlı yıllar, sitenin canlı ve linklenen bir site olduğunu düşündürür. Tek tük kayıt olan yıllar ya düşük ilgiye ya da sitenin kapalı olmasına işaret eder.
- Boşluklar: Aylarca ya da yıllarca hiç kayıt yoksa domain park edilmiş, kapalı kalmış ya da sahip değiştirmiş olabilir.
Boşluk tek başına kötü haber değildir. Kapalı kalan her site spamcı değildir. Ama boşluktan hemen önceki ve sonraki kayıtları mutlaka karşılaştır. Bu konuyu ayrıntılı ele alan park edilmiş domain ve arşiv boşluğu yazısına da göz atabilirsin.
Hangi yıllara bakmalı: ilk yıl, ortası, son iki yıl
Yüzlerce kaydı tek tek açmak mümkün değil. Bunun yerine geçmişi üç noktadan örnekle:
| Dönem | Neden bakılır | Ne aranır |
|---|---|---|
| İlk yıl | Sitenin asıl amacını gösterir | Gerçek bir konu, gerçek içerik, kişi ya da kurum |
| Orta yıllar | Büyümeyi ve dönüşümü gösterir | Konunun sürmesi, içerik kalitesi |
| Son iki yıl | Domainin kimin elinde bittiğini gösterir | Konu veya dil değişimi, spam kalıpları |
Son iki yıl en kritik olanıdır. Çünkü domain düşmeden hemen önce çoğu zaman sahip değiştirmiş, ele geçirilmiş ya da link satan birine geçmiş olur. İlk yıl temiz, son iki yıl kumar sitesi gibi görünüyorsa, backlink profili ne kadar güçlü olursa olsun o domain şüphelidir.
Her dönemden en az bir kayıt aç. Mümkünse aynı dönemden iki farklı tarih seç, çünkü tek bir kayıt tesadüfen kötü ya da iyi çıkabilir.
Bir kayıtta neye bakılır: başlık, dil, konu, dış bağlantılar
Bir kaydı açtığında sayfayı güzel mi diye değerlendirme. Şu dört noktaya bak.
- Sayfa başlığı: Tarayıcı sekmesinde ve sayfanın üstünde yazan başlık, sitenin ne olduğunu söyler. Başlıkta alakasız marka adları, ilaç ya da bahis kelimeleri görüyorsan uyarı işaretidir.
- Dil ve yazı sistemi: Önceki yıllarda Türkçe ya da İngilizce olan sitenin birden Tayca, Çince, Japonca ya da Korece içeriğe dönmesi klasik bir ele geçirilme belirtisidir. Japonca spam yazısı bu durumu örneklerle anlatıyor.
- Konu: Önceki yıllarda yemek tarifi anlatan sitenin sonradan kredi, bahis ya da sağlık ürünü satması konu değişimidir. Konunun değişmesi tek başına kötü olmayabilir, ama dil de değişmişse çok daha ciddi bir işarettir.
- Dış bağlantılar: Sayfanın altındaki ve yan menüdeki linklere bak. Konu dışı, tekrar eden ve ticari anahtar kelimelerle verilmiş linkler, sitenin link sattığını ya da bir ağın parçası olduğunu düşündürür.
Kayıttaki sayfa bazen eksik görünür. Görseller ya da stil dosyaları yüklenmemiş olabilir. Bu normaldir, arşiv her dosyayı kaydetmez. Sayfanın metnine ve linklerine odaklan.
Kırmızı bayraklar: konu değişimi, yabancı dil, kumar
Bir domain için seni durdurması gereken işaretleri şöyle sıralayabilirim:
- Eskiden bir kurum ya da blog olan sitede, bir anda bahis, kumar, ilaç ya da yetişkin içeriği çıkması.
- Dilin ve yazı sisteminin değişmesi, özellikle Asya dillerine geçiş.
- Aynı kalıpta, anlamsız başlıklı yüzlerce sayfanın bir anda ortaya çıkması.
- Sayfa başlıklarında aynı anahtar kelimelerin kalıp gibi tekrar etmesi.
- Ana sayfa eski konuyu korurken, içerik sayfalarının tamamen başka bir şey anlatması.
Bunlardan biri görünce domaini hemen eleme, ama güvenini de tamamen bırakma. İşaret ne kadar güçlüyse, o kadar çok doğrulama gerekir. Dokuz işareti tek tek anlatan domain spam geçmişi nasıl anlaşılır yazısı bu aşamada iyi bir kontrol listesidir.
hunter.domains’in kendi filtresi de bu mantıkla çalışır. Wayback Machine geçmişini yıllar boyunca okur, sayfa başlıklarına, içeriğin yazıldığı yazı sistemine ve içeriğin kendisine bakar. Kumar, ilaç ve yetişkin spamini, Tayca, Çince, Japonca ve Korece spamı, hem konusu hem yazı sistemi değişen siteleri eler. Nasıl çalıştığını nasıl çalışır sayfasında okuyabilirsin.
Örnek: varsayımsal bir okuma
Diyelim ki bir hobi blogunun domaini düşüyor ve takvimde şu tabloyu görüyorsun. Bu tamamen kurgusal bir örnektir, amacı düşünme sırasını göstermek.
| Dönem | Gördüğün | Yorum |
|---|---|---|
| İlk yıl | Türkçe, bir kişinin bisiklet yazıları | Gerçek bir konu ve gerçek bir yazar var |
| Orta yıllar | Aynı konu, düzenli yazı, birkaç yeni kategori | Site yaşıyor, konu sürüyor |
| Son yıldan önceki yıl | Kayıt yok, boşluk | Site kapalı ya da el değiştirmiş olabilir |
| Son yıl | Başlıkta anlamsız bir marka adı, İngilizce ve alakasız ilan metinleri | Konu ve dil değişmiş, sahip değişmiş olabilir |
Bu tabloda sorun, boşluğun hemen ardından gelen dönemde. Aynı domain ilk yıllarda sağlam bir bisiklet blogu olduğu için backlink’leri değerli görünebilir. Ama o linklerin bir kısmı şimdi alakasız ilan sayfalarına gidiyor olabilir. Bu aşamada iki şey yapılır: son yılın iç sayfalarını URL listesinden açmak ve hangi sayfaların hâlâ eski konuya ait olduğuna bakmak. Eski konu tamamen kaybolmuşsa, domain adayı olmaktan çıkarmak çoğu zaman en az maliyetli karardır.
Tersi de olabilir. Boşluktan sonra gelen kayıtlarda yalnızca “bu domain satılıktır” yazan sade bir sayfa görüyorsan, bu bir park dönemidir ve tek başına spam anlamına gelmez. Fark, sayfanın içeriğindedir: park sayfası boştur, spam sayfası ise bir şey satmaya ya da link vermeye çalışır.
URL listesi (site haritası) görünümü
Takvim bir sitenin ana sayfasını gösterir. Ama spam çoğu zaman ana sayfada değil, iç sayfalardadır. Bunu görmek için URL listesi görünümü işe yarar.
Tarayıcıda şu adresi aç: web.archive.org/web/*/example.com/* (kendi domainini yazarsın). Karşına arşive girmiş tüm URL’lerin listesi gelir. Listeyi filtreleme kutusuyla daraltabilirsin.
Bu listede şunlara bak:
- Binlerce benzer URL: aynı kalıpta ve anlamsız parametrelerle üretilmiş sayfalar, otomatik içerik üretimini gösterebilir.
- Alakasız kelimeler: URL içinde bahis, ilaç ya da marka adı geçiyorsa o sayfaları aç.
- Eski sitenin gerçek sayfaları: blog yazıları, kategori sayfaları ve “hakkımızda” gibi sayfalar sitenin gerçekten bir içeriği olduğunu gösterir.
Listeyi kaydırmak çok uzun sürebilir. Önce sayfaların nerelerde yoğunlaştığına bak, sonra şüpheli kalıplardan birkaç örnek aç.
Listede göreceğin klasör yapısına da dikkat et. Orada gördüğün klasör adları (örneğin /blog/ ya da /haberler/), sitenin gerçekten ne yayınladığını anlatır. Aynı yapı son yıllarda tamamen değiştiyse, bu başlı başına bir konu değişimi işaretidir. Bu klasörlerdeki sayfaların birkaçını açıp başlıklarını ve dillerini kontrol et. Backlink aldığını düşündüğün sayfa arşivde yoksa, linkin hangi içeriğe gittiğini tahmin etmek zorunda kalırsın. Böyle bir durumda backlink’in değerini fazla yüksek tutma.
Arşivin göremedikleri
Wayback Machine güçlü bir araç ama her soruya cevap vermez. Bu sınırları bil:
- Kısa dönemler kaçabilir. Kayıtlar örnekleme olduğu için birkaç haftalık spam dönemi iki kayıt arasına denk gelebilir. Arşivde temiz görünmesi, geçmişin temiz olduğunu kanıtlamaz.
- Google cezalarını göstermez. Elle işlem ya da algoritmik ceza arşivde görünmez. Bu konuda Google ceza sorgulama yazısına bak.
- Sahip bilgisini vermez. Domainin kimlerin elinden geçtiğini anlamak için whois geçmişi gibi ayrı bir kaynağa bakman gerekir.
- Backlink kalitesini ölçmez. Domain gerçekten link alıyor muydu, bu linkler temiz miydi? Bunu arşivden değil, backlink araçlarından öğrenirsin.
- Marka riskini göstermez. Domain adının bir markayla çakışıp çakışmadığını ayrıca araştırmalısın. Bu hukuki tavsiye değildir, ama TMview, USPTO ve TÜRKPATENT gibi ücretsiz marka arama araçlarına bakmak iyi bir başlangıçtır.
Yani arşiv ilk eleği oluşturur. Karar vermeden önce geri kalan kontrolleri de yapmalısın. Hepsini tek yerde toplayan domain geçmişi sorgulama yazısı bunun için yazıldı.
Bunu yüzlerce domain için yapmak
Tek bir domain için Wayback Machine’de on dakika harcamak makul. Ama her gün binlerce düşen domaini bu şekilde taramak mümkün değil. Elle yaptığında hem yoruluyorsun hem de sıkıldığın an bir kırmızı bayrağı kaçırıyorsun.
İş akışını şöyle kurmanı öneririm:
- Önce metrik filtrelerle listeyi daralt: Trust Flow, referring domain sayısı, uzantı ve fiyat gibi.
- Kalan adaylar için arşiv geçmişini bu yazıdaki yöntemle oku.
- Son iki üç adayı whois, indeks ve kara liste kontrolleriyle doğrula.
hunter.domains, 2. adımı senin için yapar. Her gün GoDaddy Auctions, DropCatch, SnapNames, Sedo, Park.io ve .se/.nu kayıt kurumunun listelerini tarar, geçmişi okur ve geçen domainleri 0–100 arası bir Hunter skoruyla gösterir. Geçmişi temiz olanları görmek için temiz geçmişli domainler listesine bakabilirsin. Sistem sınırlarını da açıkça söyler: Google cezalarını göremez ve kısa bir spam dönemi arşiv örnekleri arasında kalmış olabilir. Bu yüzden son kararı kendi gözünle vermeni öneririm.
Sık sorulan sorular
Wayback Machine ücretsiz mi?
Evet, web.archive.org üzerinden arşivi aramak ve kayıtları görüntülemek ücretsizdir. Hesap açmadan bir domainin takvimini, kayıtlarını ve URL listesini görebilirsin. Sitenin güncel kullanım koşullarını archive.org üzerinden kontrol et.
Arşivde hiç kaydı olmayan domain alınır mı?
Alınabilir, ama bir şey bilmeden almış olursun. Kaydın olmaması domainin hiç kullanılmadığını, çok az ilgi gördüğünü ya da arşivin onu hiç taramadığını gösterebilir. Böyle domainlerin geçmişi doğrulanamadığı için SEO değeri için alıyorsan risklidir. Başka kaynaklardan, yani whois, backlink ve indeks verilerinden destek almalısın.
Web archive’den silinen site geri getirilir mi?
Arşivdeki kayıtlardan sayfaların metnini ve çoğu zaman görsellerini kurtarabilirsin, ama bu otomatik bir geri yükleme değildir. Eksik görseller, çalışmayan formlar ve sunucu tarafındaki içerikler arşivde olmayabilir. Domainin eski URL’lerini ve arşivlenmiş içeriğini görmek istiyorsan hunter.domains’in Pro planındaki revival kit’e (domainin eski URL’leri ve arşivlenmiş içeriği) de bakabilirsin, fiyatlar için planlar sayfası var.
