Domain marka riski, bir domainin adı bir markayla aynı ya da ona çok benzediği için marka sahibinin o domaini senden geri isteyebilmesi demek. Bu isteğin en bilinen yolu UDRP adı verilen tahkim sürecidir. Süresi dolmuş bir domaini almadan önce marka sorgusu yapmak birkaç dakikanı alır, almadıktan sonra çıkan sorun ise haftalarını.
Bu yazıda UDRP’nin nasıl işlediğini, hangi adların riskli olduğunu ve satın almadan önce marka sorgusunun nasıl yapılacağını bulacaksın. Yazı hukuki tavsiye değildir, genel bir bilgilendirmedir.
Marka riski ne demek
Marka riski, domain adının üçüncü bir tarafın tescilli markasıyla çakışmasıdır. Domaini kayıt ettirmen sana o ad üzerinde marka hakkı vermez. Domain tescili ile marka tescili iki ayrı sistemdir: biri kayıt firması üzerinden yapılan teknik bir kayıttır, diğeri ise bir marka ofisinin verdiği haktır.
Expired domain alırken bu risk özellikle önemlidir. Süresi dolan bir domain çoğu zaman bir şirketin ya da markanın eski sitesidir. Site kapanmış olabilir, ama marka yaşıyor olabilir. Eski sahibin adını taşıyan domaini alıp yeniden yayına açarsan, marka sahibi bunu kendi adının kullanımı olarak görebilir.
Bu duruma genel olarak cybersquatting denir: başkasının markasına ya da adına ait bir domaini, o kişiyle bağlantısı olmadan kayıt ettirmek ve kullanmak. Her marka içeren domain cybersquatting sayılmaz, ama bu etiket çoğu uyuşmazlığın çıkış noktasıdır.
UDRP nedir, nasıl işler
UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy), ICANN’in gTLD uzantıları için belirlediği uyuşmazlık çözüm politikasıdır. Marka sahibi mahkemeye gitmek yerine, bu işi yürütmek üzere onaylanmış bir kuruluşa şikâyet sunabilir. Dosyayı bir panel inceler ve karar verir.
Şikâyetçi üç şeyi birlikte kanıtlamak zorundadır:
- Domain, şikâyetçinin markasıyla aynıdır ya da onunla karıştırılacak kadar benzerdir.
- Domaini kayıt ettiren kişinin o ad üzerinde bir hakkı ya da meşru bir çıkarı yoktur.
- Domain kötü niyetle kayıt ettirilmiş ve kötü niyetle kullanılmaktadır.
Üçü birden gerekir. Biri eksikse şikâyet reddedilir. Üçüncü koşul kritiktir: kötü niyet, domainin neden kayıt ettirildiğine ve nasıl kullanıldığına bakılarak değerlendirilir. Örneğin marka sahibinin müşterisini kendi sayfana çekmek için marka adını taşıyan bir domain kullanmak, kötü niyet yönünde bir işaret olabilir.
UDRP gTLD uzantıları için geçerlidir. .tr gibi ülke uzantıları kendi kurallarını koyar ve uyuşmazlık usulleri tamamen farklı olabilir. Bir ülke uzantısı alacaksan, o uzantının kayıt kurumunun güncel kurallarını kendi sitesinden oku. Güncel UDRP metnini de ICANN’in sitesinden kontrol et, çünkü süreler ve usul ayrıntıları zamanla değişebilir.
Hangi adlar riskli
Risk düzeyi, adın markaya ne kadar yakın olduğuna ve markanın ne kadar tanınan bir marka olduğuna göre değişir.
Birebir marka
En riskli grup budur. Domain adı, bir markanın adının aynısıysa ve marka tanınıyorsa, ilk koşul zaten karşılanmış sayılır. Burada savunman, domaini kötü niyetle almadığını ve meşru bir kullanımının olduğunu göstermeye dayanır. Marka adının aynısını sırf trafik almak için kullanmak bu savunmayı zayıflatır.
Yazım hatası
Tanınan bir markanın bir harfini değiştirmek, eksik bırakmak ya da yer değiştirmek, yani typosquatting, aynı sorunu çıkarır. “Karıştırılacak kadar benzer” ölçütü tam olarak bu durumlar için vardır. Yazım hatası bir markanın okunuşunu değiştirmiyorsa, panel onu birebir marka gibi değerlendirebilir.
Marka ile ürün adı birleşimi
Marka adının yanına “shop”, “destek”, “indirim” ya da bir ürün adı eklemek riski ortadan kaldırmaz. Bu tür adlar, domainin markayla bağlantılı olduğu izlenimini verir. Özellikle yetkili satıcı değilsen, böyle bir domain hem marka riski hem de kullanıcıyı yanıltma sorunu yaratır.
Sözlük kelimesi olan markalar
Her marka eşit değildir. Bazı markalar sıradan bir sözlük kelimesidir: bir meyve adı, bir renk, bir hayvan. Bu tür kelimeleri içeren domainler her zaman markayı taklit ediyor sayılmaz. Kelime yaygın anlamıyla kullanılıyorsa ve domain markanın alanıyla ilgisiz bir konuda yayın yapıyorsa, savunma çok daha güçlüdür.
Aynı kelimeyi markanın faaliyet alanında kullanırsan durum değişir. Genel bir kelimeyi, o kelimeyi marka olarak kullanan şirketle aynı sektörde kullanmak tehlikelidir. Kısacası kelimenin sözlük anlamı seni korumaz, kullanım amacın korur ya da korumaz.
Bu yüzden bir adı değerlendirirken şu soruyu sor: bu ad, bir markadan önce, sıradan bir kelime olarak mı yaşıyordu? Sorunun cevabı hayırsa ve ad bir markayla özdeşleşmişse, o domaini almadan önce iki kez düşün. Domain yalnızca arşivinde bir markayla anılıyorsa, geçmişini Domain Geçmişi Sorgulama rehberindeki adımlarla incelemek de iyi bir ilk kontrol olur.
Almadan önce marka sorgusu: TMview, USPTO, TÜRKPATENT
Marka sorgusu ücretsizdir ve üç ana kaynakla yapılır. Hepsinde aynı mantık geçerli: domainin adını, uzantısı olmadan ve olası yazım varyantlarıyla ara.
- TMview: Avrupa Birliği ve birçok ülkenin marka kayıtlarını tek yerden arar. Uluslararası bir ad düşünüyorsan buradan başla.
- USPTO: ABD marka ofisinin arama sistemidir. İngilizce bir ad ya da küresel bir marka alacaksan mutlaka bak.
- TÜRKPATENT: Türkiye’deki marka kayıtlarını gösterir. Türkçe bir ad veya Türkiye pazarına dönük bir proje için şarttır.
Sorgu yaparken yalnızca birebir eşleşmeye bakma. Adı parçalara böl, benzer yazılışları ve ekleri de dene. Sonuçta bir marka çıkarsa, markanın hangi sınıflarda (yani hangi ürün ve hizmet alanlarında) tescilli olduğuna bak. Senin planladığın kullanım o alanlarla örtüşüyorsa risk yüksektir, ilgisizse daha düşüktür.
Aynı kontrolü satın alma listendeki her aday için yapmak zahmetli olabilir. Önce Expired Domain Alırken Dikkat Edilecekler listesindeki diğer kontrollerle adayları elersen, marka sorgusunu yalnızca geriye kalanlara uygularsın.
Listedeki marka riski bayrağı
hunter.domains’in listelediği domainlerde, marka riski taşıyan adlar için bir risk bayrağı gösterilir. Bu bayrak gizlenmez, gösterilir ki sen karar ver. Ama bir sınırı var: hunter.domains bir marka sorgusu yapmaz. Bayrak, sana “buraya bak” diyen bir uyarıdır, bir hukuki kontrol değildir. Bayrak yoksa da risk yok demek değildir. Bu yüzden karar vermeden önce yukarıdaki üç kaynakta kendi aramanı yapmalısın. Tarama ve filtreleme mantığının tamamını nasıl çalışır sayfasında okuyabilirsin.
İhtar gelirse ne yapılır
Domaini aldıktan sonra marka sahibinden ya da avukatından bir ihtar mektubu alırsan, panik yapma ama görmezden de gelme. Mantıklı bir sıra şöyledir:
- Mesajı dikkatle oku ve ne istendiğini not et: domainin devri mi, sitenin kapatılması mı, bir tazminat mı?
- Karşılık vermeden önce, domaini neden aldığını ve nasıl kullandığını yazılı olarak topla. Arşiv kayıtların, alış belgelerin ve site içeriğin işine yarar.
- Domainin gerçekten markayla ilgisi olup olmadığını, yukarıdaki üç koşul üzerinden dürüstçe değerlendir.
- Marka alanında deneyimli bir avukata danış. Bu konuda kendi başına cevap yazmak sana zarar verebilir.
Yanıt verirken kabul ya da suçlama içeren ifadelerden kaçın. Önce hukuki görüş al, sonra yanıtla. İhtarı almış bir domain ile ne yapacağına karar verirken, domaini elde tutmanın değeriyle riski karşılaştır. Çoğu zaman düşük değerli bir domain için uzun bir uyuşmazlığa girmek mantıklı olmaz.
Domain geçmişindeki başka riskler için Expired Domain Riskleri yazısına bak. Domainin önceki sahiplerini görmek istersen Whois geçmişi de yararlı olur. Süresi dolmuş domainlerin genel seçimi için güncel liste üzerinden temiz adaylara bakabilirsin.
Bu yazı hukuki tavsiye değildir
Bu yazı genel bilgi içindir ve hukuki tavsiye yerine geçmez. UDRP ve marka hukuku ülkeden ülkeye, uzantıdan uzantıya ve olaydan olaya değişir. Somut bir ihtilaf ya da şüphe varsa, marka alanında çalışan bir avukattan görüş al ve güncel kuralları ICANN ile ilgili kayıt kurumunun kendi sitelerinden doğrula.
Sık sorulan sorular
İçinde marka geçen domain almak yasak mı?
Hayır, tek başına yasak değildir. Sorun, adın bir markayla aynı ya da karıştırılacak kadar benzer olması, senin o ad üzerinde bir hakkının bulunmaması ve domainin kötü niyetle kullanılması bir araya geldiğinde çıkar. Marka kelimesinin sıradan bir sözlük kelimesi olduğu ve kullanımının markayla ilgisiz olduğu durumlar daha güvenlidir, ama her olay ayrı değerlendirilir.
UDRP davasını kaybedersem ne olur?
UDRP’nin amacı tazminat vermek değil, domain üzerindeki uyuşmazlığı çözmektir. Şikâyetçi haklı bulunursa domain ona geçebilir ya da iptal edilebilir. Ayrıntıları, ücretleri ve olası ek yolları ICANN’in güncel metninden ve bir avukattan öğren, çünkü mahkemeye gitme hakkı ve ulusal kurallar ayrıca devreye girebilir.
Marka sorgusu ücretsiz mi?
Evet, TMview, USPTO ve TÜRKPATENT’in arama araçları ücretsiz kullanılabilir. Ücretli olan, bir avukatın ya da marka vekilinin yapacağı derinlemesine analizdir. İlk eleme için ücretsiz sorgular çoğu zaman yeterlidir, ama yatırım değeri yüksek bir domain için profesyonel görüş almak mantıklıdır.
